Eka Yona n’wheti leyi hi nga ka Yona, n’wheti ya Ndzhati 2025, loko vanhu va tiko ra hina ra Afrika Dzonga va karhi ku tlangela ndzhaka na mfuwo xikan’we na ndzhavuko wa hina maAfrika hi ku hambana ka tixaka kumbe tindzimi. Tani hi Xiphemu xo tlangela, ndzhaka, mfuwo kumbe ndzhavuko wa vatsonga, a hi languteni kahle leswaku Xana ku nga va ku humelela yini hi rixaka leri mina na wena hi nga ka rona hi ndlela yo ti nyungubyisa hi ndzhaka na mfuwo wa hina maAfrika . Xitsonga i ririmi ra rixaka na ku ri vulavuriwa hi vanhu vo tala hi ku ya hi vuswikoti bya vona . Rivulavuriwa hi vanhu va timiloyini to hlaya hambi na le ka vanhu lava nga ri ki Vatsonga ku tlula tihlayo leti hi tshamelaka ku byeriwa tona hi masiku.Vatsonga va kumeka timheho hikwato ta misava .
Ku na swilo swo tala leswi mina na wena hi nga vulavulaka ha swona hi rixaka ra hina swo tlurisa mpimo. Xo sungula hi nga hlamusela leswaku Vutsonga kumbe Vatsonga I rixaka ra vanhu lava nga va Kona khale ka timheho hikwato ta misava tani hi loko hi hlamusela la henhla kumbe vanhu lava va kumekaka hi xitalo ka ndzhawu ya le Vurhonga la namuntlha ku tiveka hi Vito ra Mozambique kusukela hi lembe ra 1975 loko ku nghena mfumo wa Frelimo dzhaku ka ntshuxeko lowu wu nga va kona loko ku ta va ku hluriwile mfumo wa tihanyi wa sihalala wa rixaka ra Maphutukezi, mfumo ehansi ka vulawuri bya sirha Somora Mashele na van’wana lava nga landzela dzhaka ka rifu ra yena leri nga va kona hi lembe ra 1986 .Tiko leri nga hlaseriwa ngopfu hi nyimpi malembe yo hlaya ndzhaku ka ntshuxeko,mhaka ya vusweti bya xiyimo xa le henhla eka swa ti mali hikwalaho ka xiboho lexi nga teka hi tiko ra Mozambique na man’wana matiko, va lwerile va ntshuxeko leswaku tiko ra Afrika Dzonga na rona ri va na ntshuxeko ehenhla ka xihlawuhlawu lexi a xi endliwa hi mabunu ka nkarhi lowu nga hundza ku fika lembe ra 1994 loko tiko ra Afrika Dzonga ri ta va ri kumile ntshuxeko wa rona.Ti tele leti hi nga ti hlamuselaka hi mhaka leyi na tin’wana to tala leswi humelelaka tikweni ra Mozambique xikan’we na Afrika Dzonga namuntla lero a hi nge swikoti ku vulavula hi swona namuntlha hikwalaho ka nkarhi.
Ntsena lexi hi nga ta mi tsundzuxa xona ka nkarhi wa sweswi hi leswaku Vatsonga va vile Kona ka ndzhawu liya ya le Mozambique hambi kwala hi nga Kona hi nkarhi lowuya wa khale hambi na malembe lawaya yo sungula ndzhaku ka rifu ra Yeso kreste ku fika ka nkarhi lowu hi nga ka wona sweswi,2025. Khale ka khaleni, vatsonga hi vona a va kumeka ka ndzhawu ya le Vurhonga kumbe evuhuma dyambu va lembetela na lwandle ku fika ka ndzhawu leyi namuntlha ku vuriwa leswaku hi le Afrika Dzonga, ndzhawu ya Natal hikuya hi swivongo xikan’we na vanhu lava vuriwaka vantshwa kumbe maKhoisan kumbe vanhu lava a va hanya hi timitsu, tihlampfi na nyama mbisi ya swihari yo ka Yi nga swekiwanga hi nkarhi wa kona. Hi vula leswi handle ko ti pfinyinga na mhaka ya leswaku loko ku nge se va na mindzilekanyo leswi nga endliwa hi munhu, ndzhawu hikwayo ya le Natal ku fika eAfrika Dzonga eMpumalanga, a ku ri dzhawu ya Vatsonga na maKhoisan loko van’wana va nge se fika ka ndzhawu leyi hi Yi hlamuselaka.
Exikarhi ka swivongo swa vatsonga hi vona mavito ya swivongo swo hlaya leswaku hi mi chumbutela tona. Swi n’wana swa swona u kuma leswaku i mavito ya swihari ku fana na Nghala, swin’wana i mhaka ya mikhuva ya vanhu ku fana na Mathosi ya pfula,Mnisi wa pfula , Minyuku, kasi swin’wana hi loko ku vulavuriwa hi swirho swa vanhu ku fana na Ndleve hambi loko hi nga swi tivi ku loko va ku u Mnengwani swona swi nga va swivula yini handle ka vo vinyi va swona hambi na Xivongo Vito xa va ka Ntota ku nga vo va ka Nkuna.
Swin’wana swivongo swi ntumbuluke hi nkarhi wa xikoloni kumbe nkarhi lowuya loko vaneri va hangalasa vhangeli xikan’we na tinyimpi leti nga tshama ti va kona ta vangoni hi ndlela yo ti tumbeta kumbe loko munhu a lava ku sirhelela vutomi bya yena ehenhla ka madzolonga leswi na swona swi nga endliwa hi munhu. Van’wana ve Mukhwanazi ka ha ri Maluleke, Nkosi i hosi. Mavasa i Xioki xa ndzilo kumbe Mabaso wa muZulu wo huma Kwa Zulu Natal . Mabyalani i Hlungwani na swin’wana swivongo swo tala leswi nga ta landzela hi ku copeta ka tinhlo .
Van’wana va swiendla hi ku luleka na nambu na ku va hetelela hi ku ti thya Vito leswaku hi vona va Maluleke kumbe mun’wani ati leswi hi vuyisaka xikan’we ka vaN’wanati.
Mhaka nkulu i ku Vutsonga a byi vumbiwa nga hi ntlhari kumbe tiko ra vanhu vo fana hi maendlelo ya swilo kambe hi lero vutsonga byi vumbiwe hi ririmi hambi na le ka swivongo swin’wana ku katsa Vakalanga, vaNdau, Vasuthu, vaVenda, Vangoni hambi na le ka tixaka tin’wana ta vanhu lava hi ntumbuluko a hi maAfrika ku fana na vanhu lava nga tshama na VaTsonga ku fana na Maphutukezi lava nga vuyeriwa hi swo tala loko va hanya na vaTsonga hi swilo swo fana na Koporo, nsuku, nsimbi hambi ni le ka matinu ya tindlopfu na madzoho ya swihari leswi nga va vuyerisa swinene.
Handle ka mhaka ya ririmi, swi tiveni leswaku vatsonga va na tona tihosi ta vona na ku tinyingi ku tlurisa mpimo, leti kulu na leti ntsongo.Eka siku ra namuntlha hi mi khomele mavito ya swivongo leswi landzelaka leswi ha ha ku swi kuma na Ioko ku ri khale swivongo leswi swi ri Kona ku katsa na swivongo swa vanhu vamatiko lava vulavulaka ririmi ra Xitsonga:
1. Sthoye/ Sthole
2.Maxava/ Mashaba
3.Machava
4.Machavani
5.Nkovani
6.Ndambi/ Macevele
7.Maselesele
8.Mdaka
9.Mafumo
10.Mukhabele/ mabulele
11. Xitivani
12.Mavikani Maluleke
13.Maleyana/ Ntshane/ Mobane/ Movani( Nhlave)
14.Moyana
15.Mahlalela
16. Mona
17. Mahlahle
18. Maceke/Furumele
19. Mugwambani/ mukopani
20. Xirimani
Ntshungu/muthombeni
22. Maxakeni
23. N’wamatibyana
24. Gundluza/ Cawuke
25. Usinga
26. Marhungani
27. Siweya
28. Ndengeza
29. Maboko
30. Ntimani
31. Sambo
32. Mageza
33. Rigayisa
34. Magayisa
35. N’wayila
36. Hobyani
37. Muxiyi
38. Mativandlela( Maluleke)
39. Khamanyana
40. Tivani
41. Xidadasi
42. Maxavela
43. Nyenyani / Maswan
44. Magagani
45. Mapimele/ Ntsemi
46. Ndleve/ Ntsemi
47. Hanyani
48. Mpenyisi
49. Machapuli
50. Matukani
51. Rihlampfu
52. Xirilele
53. Mbatlo
54. Mahlori
55. Madalana
56. Mavoya
57. Minyuku
58. Mahawana
59. Xidzinga
60. Mugwambani/ Valoyi
61. Mugwambani/ Makhuvele
62. Ntsongayin’we
63. Tshawane/ Mtileni
64. Ntsumele
65. Mpangele
66. Mudanisi
67. Mpampele
68. Maphophe /Cawuke
69. Maphophe/Maluleke
70. Tinghitsi
71. Nkatingi
72. Marhule
73. Hlayisi
74. Xikhwimbinini
75. Mayimani/Vukeya
76. Mbokazi
77. Mabuza
78. Mbungeya (la)
79. Ngobeza
80. Shabangu
81. Xitlhangu/sihlangu
82. Masonto
83. N’wa mhandi
84. Makhandule
85. Makasela
86. Maladela
87. Masunga
88. Mabende
89. Mabandi/Cawuke
90. Nyalunga/maxisani
91. Mapeyeye
92. Mahonisi
93. Mbiza
94. Xihambi
95. Xitlhavani
96. Hlambela
97. Madingana
98. Tlhavela
99. Mulawuti/ Mulawudzi
101. kwayimani
102.Xibavangoni
103.Ritshuri( Lithuli)
104.Maguga
105.Rivele
106.Mayevu
107.mabanidlaya
108.Godi
109.Mashimbyi
110.Golele
111.Mangolele
112.Xinyathela
113.Xitaci
114. Marholeni( Njhakanjhaka sibisi)
115.Xilaluki
116.Muhayeki
117.Pataka
118. Malungana
119. Malumana
120. Mabyalani/ Hlungwani
121.SHIGWEDZI, Chavalala, Mushengu, Mbombi, Miyeni, Dlomu, Risinga, Makoxa, Siyandhani, Mushwana
122.Sombani
123.Malabela
124. Manyike
125. Novela
126. Nkomo
127.Ngwenya
128.Nghala, Nghonyama
129.Mpfumu, Tembe
130. Matsolo
131. Hon’wana
132. Nyaka
133. Mathuthu
134.maputsu
135.Khatswana
136. Mathenja
137.Muhlupheki- Ngwanazi
138.Xonge, Konde
139.Mazwaya- Makaneta
140.Mabota
141. Rivombo/ Livombo/ Lembombo
142. Marime( a)
143.Mulambu/ Miyambo
144.Ndlati
145. Xirinda
146. Xiviti
147. Mahumani
148. N’wamba/ Moamba
149. Manyisa
150. Masinga
151. Vilankulu/ Bilankulu
152. Manganyela
153.Masimbi
154. Simbini
155. Xihawu
156. Dhlamini
157. Ngomani/ Khubayi
158. Mhangana
159. Mhangwana
160. Mahlangana
161. Mugande
162. NKOMATI/ NKOMAZI,Sambo,marivate, magigi, mlahleki
163. Ntlhamu
164.Ntsheko
165.N’walana
166.Xixongi
167. Masingi/ Xikuwhele
168.Makuhani
169. Mahlawule
170. NGOVENI, Majosi, Ximange,Xilavi, Maganu, Mahonisi. Manhengeni
171. Ubisi
172. Rikhotso
173.Xivuri/ Shiburi
174.MAGODA,Manganyi,Mabale, Mavambe
175. Mahele
176. Makelana
177.Mhluri
178. Sgawuke
179. Masuku
180. Maphindhani
181. Mparuki
182. Xihoxa
183. Masumbe( Chavalala)
184. Ndalana
185. Mpikanisi
186. Nyombyana
187. Nyambose
188. Kunene
189. Sukumani
190. Sukani
191. Banana
192. Mbhahlule
193. Muyimani
194. N’wandzule
195. Nkukwana
196. Xisin’ wanna
197. Nukeri
198. Madzovo
199. Xisin’wana
200. Ndzovela( Thobela)
201 . Mzimba
202. Nzima
203. Xibyeni
204. Ncenya
205. Masiya
206. Madali
207. Koka
208. Mkoki
209. Qivi
210. Mapolombo
211. Mapfotlosela
212. Mugimeti
213. Shikweni
214 Baladzi
215. Nyakala
216.Mbeva
217. Marimana
218. Xilenge
219 Xishenge
220. Madzivani
221. Magigi
221. Sibuyi
222.Sibanyoni
223.Phungula
224. Phaweni
225.Mudono/ maxava
226. Shishonge
227.Hatlani
228. Nyango
229. Dliwayo
230. KHOSA( ZA), mavone, xikhotana ( masiye), mulaxwana ( Bileni- masiye), magudu, xihenyisi, matlotlo, xihatlana, matsuvana, xituvana, Cacana, Mphambi, xisungele, Mbhanyele (Munjinji), Cambale, ntsandzana, Masuluke, Magigwana, Nghomunghomu.
231. VANHLAVE,Mazibuku, Gulatino,Ngove,Makamu, Maswanganyi,mafada, Nkwinika, Zitha, Nyenyani, Hanyani, Nkanyana, Nhlongo, marindzi, mahori, makhongele, mashombye, Dzimba,Ndhove,Msindo, Nhlongwana, mavundza, mayimele, , mthimkhulu, Mawila, mathye, Chake, , Nyavani, Bungeni, Jeleni, Xihoko ( Gwambeni), Holeni, Dzumeri, Munene wa Gwevani,mbatsane, Ntshungu, muthombeni
232.NKUNA, Xiluvani, hoxani, ntota, phakula, xikhibani, mushwana, miyakayaka, muhlari, Shikwambana, mbalati, ndhundhuma, Mavuse, Tshuketana, mpenyana, Mashele, Mboweni, nkhwaxu/ Muhlava, Shingwenyana, Xigange, Xipalana, Xitlhelani , Ribye
233.VALOYI/ BALOYI/GWAMBE/HWAMBI/, GUTSE RA MAPALAPALA, MATHEVULA ,, GULUKHULU, Lowani,Makaringe, mangontlo, Mthevule,xigivitsi,mpofu, risava, silawule, baji, bandi, risimati, n’wakoti, xiringani, malumbete, Halala, Magwamba, Madzenga, N’warimbale, Xikukwani ,mponwa,mbengu wa matsamanala/ nkandzi wa vutshulu wa gombeni, Nxolwana, ntlhavisi, vakamani/ Xakamani, xifun’wana/ cingi, xifularhele, ximbukutsu, Xirimbi xa Valoyi, xitsavi, Munyayi, Mugwambani, Nkami, , Ndlopfu, Nwa jivi, Phangweni, Makhuva, Magulasavi, mashila, mbhingu, N’wamitwa, Nxalati, Xilowa, Ndavani, Mahutsi, Ximange, Makhaveni, N’wakhada, Hasani, Khakhala, ribungwani, Gon’on’o, Madzenga, , Maguxe, Xipeneyani, Xikungulu, masangu, Mavalani, mujayijayi, ntuli, Mavondze, Nkuzana, xiseve, xivandzele, mbandze, nyatsumbu, zandzamela, pharuke, mhongwe, nyathi mongweni, makunyule, maringa ( vatukulu va xisekwani a nga veleka Gwalani na Xixongi), marivate, sekwa, maringeta Vembe hi ku hlambela, ntamele, Zavala, macevele- makuhani, mavilani mbhumbi- maxavana, ntlharu, xongani, matsuvana, xibotana, xinyanana, xikwakwa, mitsembyana, xidzidzana, xifunyayila, mbanga, Shamidada, ndzukule,Munyamani, mbekwani, Xivodze, Masingiri, mavanyisi, Ximange, Giva.
234.VAN’WANATI- VANYAYI, Lowani, madale, risenga, Mabovo, musimeki, Muyexe, shimati, tlakula, musengi, mbokota, muninginisi, Makwakwa, khambana, mondlana, Maluleke, makupulani, Hlekani, mulamula, xipeneyani, manguze, Kanda, nyampheke, mthethe, nyabenze, nyankhokho, phikela, Manyetani, chavani, Mtsetweni ,xikundu, xigalo muhunguti, makaukau, Matsilele, Dumela, Maphophe, Mahange/ shetlele, Hlaniki, Nkuri, mahungati, pandeka, Huhlwani, mawundlana, mahuse, mahungu, Xihahela, ndindane, Xivambu, Makhuvele, Hakamela, xihambanyisi, nkatini, Msapa, Mugwambani, muxani, xiwelani, chauchau, mavangwa ,mutola, rhangani, Ngatsani, Bokisi, Hlengani, Mhinga, Ntsan’wisi, Matshinye ku nga masalele ya Tembe loko a fambile a ya tshama eVurhonga.
235.BILA, langeni, mashengete, manyike, henhla, phumule, gumbana, comana, xituvana, xixava, xikhulwana, xikonela, xirindzeni, xisano, ximhondzo, masiye, nwalana.
236.VAHLANGANU, mnisi, cani, lamula, likhuleni, malavela, marimbele, Masinga, masuku, matlule, monani, mueche, Mukhari, mukhombo, nghwana, ntsumbana, xibambe, xilawu, xiluvana, hoxani, xifundza, silinda, Bambe
237. VAHLENGWE VA XIVIRI, Sono, hlungwani, Matsilele, Nxalati, masembeza,halata- mahungu, khandlela, maGiyani, Magwaza,Nkondo,muxiyi, makondo, N’wa Dzekudzeku, Madonsi, malongete, mphambo, madlati……… Cawuke, Xioki, Mavasa, Xinyori, bangwana, matsena, xikovela, Mphakati, Mukhomi, Phaphazela, Maphophe, magadzi, ndindani, mudavula, xihosani, mahuhuxi, Mavundani.
238. VAHLENGWE – VANTSHWA, hlabangwana, yingwana, sawangwana, zunguze, bahule, Mungwambe, mabiye, txisiku, nyasengu.
239.VAHLENGWE- MADZIVE, mabote, Manyisa, masinga, Hon’wana, xilambu, bilankulu,, mulati.
240.VANGONI, MAGAZA,AMASHANGAAN, MACHANGANI YA XIVIRI, Soshangaan, godide, Nxumalo ( Nkhumayo), tabede, mudlhuli, Qwabe, muqambi, gazide, muthetho, hlabeya, mpanza, ngabani, mpanza, gabani, musani, madhlope, mungemezulu, muqolo, hlana, masuku, gumede, mugabi, Mpisane, Mkhantswa, Mafemani
241.Xiluvana Nkhwaxu / Muhlava
242. Xiluvana Valoyi
243. Xiluvana Maluleke
244. Ndindani Cawuke
245. Ndindani Maluleke
246. Mukhomi Cawuke
247. Mukhomi Maluleke
248. Chavani Cawuke
249. Chavani Maluleke
250. Chavani Mtileni
251. Madhlope Makhuvele
252. Madhlope Amashangaan
253. Matsilele Sono
254. Matsilele Maluleke
255. Lowani Valoyi
256. Lowani makhuvele
257. Ximange Valoyi
258. Ximange Ngoveni
259. Mushwana Nkuna
260. Mushwana Chavalala
261. Magigwana Khosa
262. Magigwana Valoyi
263. Marhanele
264. Mafumani
265. Magagula
266. Ndabuza
267. Nkhavi Makhuva
268. Nkhavi Mhinga
269. Magangeni
270. Madonsela
271. Ciska
272. Huges
273. Foseka
274. Ntimbane
275. Makatu
276. Manzini
277. Mthethwa
278.Dagama
279. Mbokota Nkuna
280. Mbokota Maluleke
281. Khumalo
282. Nkosi
283. Muwasi
284. Mutholorisi
285. Mathosi
286. Mbetse
287. Ndimadi
288. Mahosi
289. Mahatlani
290. Xifathuza
291. Makadjo
292. Diza mabasa
293 . Samonjee
294. Manghena
295. Khoja
296. Khangela
297. Sundhuza mhinga
298. Mbokota Khubayi
299. N’wamatatani khubayi
300. Mahamu
301. Mpombo
302. Sbanda
303. Ndlela
304.Mhuntana/ motana
305. Xidokana
306. Ntlemo
307. Ntsonga
308. Nyambi
309. Mobi
310. Musi
311. Hlengani Baloyi
312. Hlengani Makhuvele
313. Ndlazi
314. Mashego
315. Madawuri
316. Seroba
317. Mafanele
318. Hetisani
319. Maakana
320. Mbelengwana
321.Muthambi
322.Xigamani
323.Mathale
324. Mathabele
325. Barhule
326. Msindu.
327. Mbhondoya/ Rikhotso
328. Mhlanga
329. Mapengo
330. Mukhawani
331.Ntomu
332. Makhahlela
333.Makuleke
334. Khabani vaN’wanati
335. Khabani vaNhlave
336. Hlantswayo
337. Manave
338. Nyoni
339. Bamuza
340. Phiri
341. Mayengani
342. Malatswani
343. Phelembe
344. Selapyani
345. Phosa
346. Golele
347. Khanye
348. Skhalele
349. Twala
350. Matsebula
351. Mangobe
352. Phahlane
353. Mashawu
354.Xihahele
355. Xipuku
356. Manyama
357. Msapa Valoyi
358. Masapa Makhuvele
359. Zula
360. Nxalati Valoyi
361. Nxalati Hlungwani
362. Dumakude.
363. Maetiko.
364.Mahlasela
365. Mokoena
366. Mugwena
367. Dumezulu
368. Maboko Maringa
369. Maboko Hlungwani
370. Phikela Cawuke
371. Phikela Maluleke
372. Mnengwani
373. Khuvutlu
374. Majokani
375. Mpisi
376. Dumazi
377. Bambazi
378. Gija Ngove
379. Gija Makhuvele
380.Gija Mhandeni
381 Mkhombo( Vukeya)
382. Mhelembe( Vukeya)
383. Mahazule
384. Mubvexa
385 Ngwane
386. Muhlohlonyi
387. Magudulele
388. Ernest Cruex
389. Paul Berthoud
390. Joe Albasin
391. A Jaques
392. H.A Junod
393. H .P Junod
394. Xihlomulo
395. Phephenyani( Makaringe)
396. Mbendle
397. Mzamani
398. Mayayisi
399. Mudanisi
400. Majoko
401. Pensele
402.Nolumbunga
403.Malatji
404. Hosi( Nkosi)
405. Mkhwanazi ( Maluleke)
406.Khandlela( Hlungwani)
407. Nghalalume( Cawuke)
408. Wayeni( Maleyana)
409. Theledi
410. Shope
411. Nyathi
412. Ntaveni
413.Siclair
414. Magwaza ( Hlungwani)
415. Mhinga ( Maluleke)
416. Xikundu( Maluleke)
417. Mulamula ( Maluleke)
418. Xigalo( Maluleke)
419. Nkuri ( Maluleke)
420. Muyexe( Maluleke)
421 .Hlaniki( Maluleke)
422. Nkuri( Maluleke)
423. Muninginisi ( Xivambu)
424. Xihambanyisi( Makhuvel
425. Xilowa( Valoyi)
426. N’wamakena( Rikhotso)
427. Giva Mahlathi( Valoyi)
428. Mahatlani ( Rikhotso)
429. Gon’on’o ( Valoyi)
430. Khakhala ( Valoyi)
431. Mahuntsi ( Valoyi)
432. Ribungwani( Valoyi)
433. Mugwambani ( Valoyi)
434. Makhaveni( Valoyi)
435. N’wamitwa ( Valoyi)
436. Musengi( Makhuvele)
437. Ndengeza ( Siweya)
438. Ngove( Nhave
439. Dzumeri ( Nhlave)
440. Mthimkhulu ( Nhlave)
441. Xihoko( Nhlave)
442. N’wa Marhanga( Nhlave)
443. Xihoko( Nhlave)
444. Bungeni( Nhlave)
445. Muhlava( Nkuna)
446. Hoxani ( Nkuna)
447. Ribungwani ( Valoyi)
448. Nxumalo ( Amashangaan)
449. Gija ( Amashangaan)
450. Hasani( Valoyi)
451. Nkuzana( Valoyi)
452. Nxalati( Valoyi)
453. Silawule( Valoyi)
454. Makhuva( Valoyi)
455. Njhakanjhaka ( Mkhari)
456. Chavani ( Mkhari)
457. Marholeni ( Rikhotso)
458. Mahatlani( Rikhotso)
459. Madonsi( Hlungwani)
460. Mphambo ( Hlungwani)
461. N’wa Dzekudzeku ( Hlungwani)
462. Muxiyani( Hlungwani)
463. N’wakhada ( Valoyi)
464. Makuleke ( Maluleke)
465. Mphakati ( Cawuke)
466. Jim Nghalalume ( Cawuke)
467. Xihosani( Cawuke)
468. Mudavula( Cawuke)
469. Ndindani Hlomela ( Cawuke)
470. Mtititi( Cawuke)
471. Siyandhani ( Chavalala)
472. Homu( Chavalala)
473. Risinga/ Makoxa( C havala)
474. Mushwana ( Chavalala)
475. Xikukwani( Valoyi)
476. Dumela( Maluleke)
477. Xigamani( Maluleke)
478. Mukhomi( Cauke)
479. Madombi( Vukeya)
480. Mavambe( Manganyi)
481. Mahonisi ( Ngoveni)
482. N’wa Matatani( Khubayi)
483. Mbokota ( Khubayi)
484. Bokisi Makhuvele
485 Thomo( Xiviti)
486. Nkomo ( Mahumani)
487. Kurhuleni community Authority
488. Nkanyani( Nkanyani)
489. Valdesia ( Presbyterian church in South Africa)
490. Elim( Presbyterian church in South Africa)
491. Mavalani ( Valoyi)
492. Mudona( Maxava)
493. Mhalamhala
494.Mutenda
495.Muvuri Josias( Lesotho)
496.Muvuri Eliakim( Lesotho)
497.Muvuri Asser( Lesotho)
498. muvuri Jonas Ndleve( Kurhuleni mission station)
499.Mufundisi Schneider ( Valdesia)
500. Matovela
501. Muvuri matovela Baloyi(Elim)
502.Muvuri Josepha Mhalamhala ( Elim)
503. Mufundisi Stephen khosa( Elim)
504.Matiko
505. Mankhense.
506. Muvuri J Mankhense Baloyi( Mashaba na Mhinga)
507. Phalala
508. Muvuri Willie Phalala Baloyi ( Mashaba)
509.Shilote
510.Malale
511.Muvuri Maburimisi(Mbokota)
512. Muvuri Samuel Mamarobela(Mbokota)
513.Ndalani
514. Ndala
515. Muvuri Andreas Ndalani(Musina)
516. N’wanhenga
517. Muvuri G N’wanhenga ( Musina)
518.Muvuri John Mavikani( Musina)
519.Muvuri Samuel Sibanda( Musina)
520. Muvuri Tobia Hlamula Baloyi( Xitandani)
521. Muvuri Phineas Hlamula Baloyi ( Xitandani)
522. Muvuri Nkuna( Musina)
523.Mavulweni
524. Muvuri Mavulweni( Shirley)
525. Mathala
526. Yingwana
527. Muvuri France yingwana Baloyi( Groot plaas)
528. Muvuri Petros Alfred Baloyi( Groot plaas)
A hi helelangi na ku van’wana va ha to ladzela hi ku famba ka nkarhi hi ndlela ya xitikiniki kumbe vutshila. Na ku u nge swi heti swivongo swa vatsonga hambi na le ka vanhu lava vulavulaka ririmi ra Xitsonga. Hala ka hina ti nyangwa ti tshama ti pfulekile na ku timbyana hi bohile khale .Loko ho endla kahle, tiko ra vakokwana na rona ri nga nga va na ku vuyeriwa hi ndlela ya matimba.Ntirho wu chava mavoko.
VuTsonga ho hlanganyetela, a hi hlawuli ndluwa hi siya hove, hi nyandza yin’we. Vatsonga va vulavula. Tanani hikwenu hi ta kota ku kombisana ndlela. A hi khomaneni hi mavoko hi va nyandza yin’we. A hi tshikeni mhaka ya madzolonga kumbe ku phatlulelana loko rixile.mhaka ya mona, nyimpi ya swivongo na mhaka yo ba matsanya hi ku la ku pfalela van’wana ehandle. Nyipi a Yi hakeli. Hi mirhandza hikwenu hi mbilu ya VuTsonga. VuTsonga swi hlola swo saseka. A hi ti nyungubyiseni hi vutsonga bya hina. Kurhula a ku ve na n’wina.
Hi tlangela ndzhaka, ririmi, mfuwo na ndzhavuko wa hina tani hi rixaka, tani hi maAfrika, Hlanganani maAfrika. Hi vuhumelerisi bya Huvo ya vatsonga/ Tsonga council of south Africa. 13/ 09/ 25
Mutshamaxitulu, Mulozwi mugwambane,Tsonga cultural activist and for the grassroot culture in Southern Africa and abroad or internationally.
Ku lulamisa swihoxo, ku engetela swin’wana leswi hi swi siyeke na swibumabumelo. Mi nga ha ti hlanganisa na hina tani hi Huvo eka: info@huvoyavatsonga.co.za.
Hi tinyungubyisa hi vutsonga byerhu, Mfuwo na ndzhaka yerhu.


Leave a Reply