SWIVONGO SWA VATSONGA NA VA VULAVURI VA RIRIMI RA XITSONGA

Eka Yona n’wheti leyi hi nga ka Yona, n’wheti ya Ndzhati 2025, loko vanhu va tiko ra hina ra Afrika Dzonga va karhi ku tlangela ndzhaka na mfuwo xikan’we na ndzhavuko wa hina maAfrika hi ku hambana ka tixaka kumbe tindzimi. Tani hi Xiphemu xo tlangela, ndzhaka, mfuwo kumbe ndzhavuko wa vatsonga, a hi languteni kahle leswaku Xana ku nga va ku humelela yini hi rixaka leri mina na wena hi nga ka rona hi ndlela yo ti nyungubyisa hi ndzhaka na mfuwo wa hina maAfrika . Xitsonga i ririmi ra rixaka na ku ri vulavuriwa hi vanhu vo tala hi ku ya hi vuswikoti bya vona . Rivulavuriwa hi vanhu va timiloyini to hlaya hambi na le ka vanhu lava nga ri ki Vatsonga ku tlula tihlayo leti hi tshamelaka ku byeriwa tona hi masiku.Vatsonga va kumeka timheho hikwato ta misava .

 Ku na swilo swo tala leswi mina na wena hi nga vulavulaka ha swona hi rixaka ra hina swo tlurisa mpimo. Xo sungula hi nga hlamusela leswaku Vutsonga kumbe Vatsonga I rixaka ra vanhu lava nga va Kona khale ka timheho hikwato ta misava tani hi loko hi hlamusela la henhla kumbe vanhu lava va kumekaka hi xitalo ka ndzhawu ya le Vurhonga la namuntlha ku tiveka hi Vito ra Mozambique kusukela hi lembe ra 1975 loko ku nghena mfumo wa Frelimo dzhaku ka ntshuxeko lowu wu nga va kona loko ku ta va ku hluriwile mfumo wa tihanyi wa sihalala wa rixaka ra Maphutukezi, mfumo ehansi ka vulawuri bya sirha Somora Mashele na van’wana lava nga landzela dzhaka ka rifu ra yena leri nga va kona hi lembe ra 1986 .Tiko leri nga hlaseriwa ngopfu hi nyimpi malembe yo hlaya ndzhaku ka ntshuxeko,mhaka ya vusweti bya xiyimo xa le henhla eka swa ti mali hikwalaho ka xiboho lexi nga teka hi tiko ra Mozambique na man’wana matiko, va lwerile va ntshuxeko leswaku tiko ra Afrika Dzonga na rona ri va na ntshuxeko ehenhla ka xihlawuhlawu lexi a xi endliwa hi mabunu ka nkarhi lowu nga hundza ku fika lembe ra 1994 loko tiko ra Afrika Dzonga ri ta va ri kumile ntshuxeko wa rona.Ti tele leti hi nga ti hlamuselaka hi mhaka leyi na tin’wana to tala leswi humelelaka tikweni ra Mozambique xikan’we na Afrika Dzonga namuntla lero a hi nge swikoti ku vulavula hi swona namuntlha hikwalaho ka nkarhi.

 Ntsena lexi hi nga ta mi tsundzuxa xona ka nkarhi wa sweswi hi leswaku Vatsonga va vile Kona ka ndzhawu liya ya le Mozambique hambi kwala hi nga Kona hi nkarhi lowuya wa khale hambi na malembe lawaya yo sungula ndzhaku ka rifu ra Yeso kreste ku fika ka nkarhi lowu hi nga ka wona sweswi,2025. Khale ka khaleni, vatsonga hi vona a va kumeka ka ndzhawu ya le Vurhonga kumbe evuhuma dyambu va lembetela na lwandle ku fika ka ndzhawu leyi namuntlha ku vuriwa leswaku hi le Afrika Dzonga, ndzhawu ya Natal hikuya hi swivongo xikan’we na vanhu lava vuriwaka vantshwa kumbe maKhoisan kumbe vanhu lava a va hanya hi timitsu, tihlampfi na nyama mbisi ya swihari yo ka Yi nga swekiwanga hi nkarhi wa kona. Hi vula leswi handle ko ti pfinyinga na mhaka ya leswaku loko ku nge se va na mindzilekanyo leswi nga endliwa hi munhu, ndzhawu hikwayo ya le Natal ku fika eAfrika Dzonga eMpumalanga, a ku ri dzhawu ya Vatsonga na maKhoisan loko van’wana va nge se fika ka ndzhawu leyi hi Yi hlamuselaka.

Exikarhi ka swivongo swa vatsonga hi vona mavito ya swivongo swo hlaya leswaku hi mi chumbutela tona. Swi n’wana swa swona u kuma leswaku i mavito ya swihari ku fana na Nghala, swin’wana i mhaka ya mikhuva ya vanhu ku fana na Mathosi ya pfula,Mnisi wa pfula , Minyuku, kasi swin’wana hi loko ku vulavuriwa hi swirho swa vanhu ku fana na Ndleve hambi loko hi nga swi tivi ku loko va ku u Mnengwani swona swi nga va swivula yini handle ka vo vinyi va swona hambi na Xivongo Vito xa va ka Ntota ku nga vo va ka Nkuna.

 Swin’wana swivongo swi ntumbuluke hi nkarhi wa xikoloni kumbe nkarhi lowuya loko vaneri va hangalasa vhangeli xikan’we na tinyimpi leti nga tshama ti va kona ta vangoni hi ndlela yo ti tumbeta kumbe loko munhu a lava ku sirhelela vutomi bya yena ehenhla ka madzolonga leswi na swona swi nga endliwa hi munhu. Van’wana ve Mukhwanazi ka ha ri Maluleke, Nkosi i hosi. Mavasa i Xioki xa ndzilo kumbe Mabaso wa muZulu wo huma Kwa Zulu Natal . Mabyalani i Hlungwani na swin’wana swivongo swo tala leswi nga ta landzela hi ku copeta ka tinhlo .

 Van’wana va swiendla hi ku luleka na nambu na ku va hetelela hi ku ti thya Vito leswaku hi vona va Maluleke kumbe mun’wani ati leswi hi vuyisaka xikan’we ka vaN’wanati.

 Mhaka nkulu i ku Vutsonga a byi vumbiwa nga hi ntlhari kumbe tiko ra vanhu vo fana hi maendlelo ya swilo kambe hi lero vutsonga byi vumbiwe hi ririmi hambi na le ka swivongo swin’wana ku katsa Vakalanga, vaNdau, Vasuthu, vaVenda, Vangoni hambi na le ka tixaka tin’wana ta vanhu lava hi ntumbuluko a hi maAfrika ku fana na vanhu lava nga tshama na VaTsonga ku fana na Maphutukezi lava nga vuyeriwa hi swo tala loko va hanya na vaTsonga hi swilo swo fana na Koporo, nsuku, nsimbi hambi ni le ka matinu ya tindlopfu na madzoho ya swihari leswi nga va vuyerisa swinene.

Handle ka mhaka ya ririmi, swi tiveni leswaku vatsonga va na tona tihosi ta vona na ku tinyingi ku tlurisa mpimo, leti kulu na leti ntsongo.Eka siku ra namuntlha hi mi khomele mavito ya swivongo leswi landzelaka leswi ha ha ku swi kuma na Ioko ku ri khale swivongo leswi swi ri Kona ku katsa na swivongo swa vanhu vamatiko lava vulavulaka ririmi ra Xitsonga:

1. Sthoye/ Sthole

2.Maxava/ Mashaba

3.Machava

4.Machavani

5.Nkovani

6.Ndambi/ Macevele

7.Maselesele

8.Mdaka

9.Mafumo

10.Mukhabele/ mabulele

11. Xitivani

12.Mavikani Maluleke

13.Maleyana/ Ntshane/ Mobane/ Movani( Nhlave)

14.Moyana

15.Mahlalela

16. Mona

17. Mahlahle

18. Maceke/Furumele

19. Mugwambani/ mukopani

20. Xirimani

Ntshungu/muthombeni

22. Maxakeni

23. N’wamatibyana

24. Gundluza/ Cawuke

25. Usinga

26. Marhungani

27. Siweya

28. Ndengeza

29. Maboko

30. Ntimani

31. Sambo

32. Mageza

33. Rigayisa

34. Magayisa

35. N’wayila

36. Hobyani

37. Muxiyi

38. Mativandlela( Maluleke)

39. Khamanyana

40. Tivani

41. Xidadasi

42. Maxavela

43. Nyenyani / Maswan

44. Magagani

45. Mapimele/ Ntsemi

46. Ndleve/ Ntsemi

47. Hanyani

48. Mpenyisi

49. Machapuli

50. Matukani

51. Rihlampfu

52. Xirilele

53. Mbatlo

54. Mahlori

55. Madalana

56. Mavoya

57. Minyuku

58. Mahawana

59. Xidzinga

60. Mugwambani/ Valoyi

61. Mugwambani/ Makhuvele

62. Ntsongayin’we

63. Tshawane/ Mtileni

64. Ntsumele

65. Mpangele

66. Mudanisi

67. Mpampele

68. Maphophe /Cawuke

69. Maphophe/Maluleke

70. Tinghitsi

71. Nkatingi

72. Marhule

73. Hlayisi

74. Xikhwimbinini

75. Mayimani/Vukeya

76. Mbokazi

77. Mabuza

78. Mbungeya (la)

79. Ngobeza

80. Shabangu

81. Xitlhangu/sihlangu

82. Masonto

83. N’wa mhandi

84. Makhandule

85. Makasela

86. Maladela

87. Masunga

88. Mabende

89. Mabandi/Cawuke

90. Nyalunga/maxisani

91. Mapeyeye

92. Mahonisi

93. Mbiza

94. Xihambi

95. Xitlhavani

96. Hlambela

97. Madingana

98. Tlhavela

99. Mulawuti/ Mulawudzi

101. kwayimani

102.Xibavangoni

103.Ritshuri( Lithuli)

104.Maguga

105.Rivele

106.Mayevu

107.mabanidlaya

108.Godi

109.Mashimbyi

110.Golele

111.Mangolele

112.Xinyathela

113.Xitaci

114. Marholeni( Njhakanjhaka sibisi)

115.Xilaluki

116.Muhayeki

117.Pataka

118. Malungana

119. Malumana

120. Mabyalani/ Hlungwani

121.SHIGWEDZI, Chavalala, Mushengu, Mbombi, Miyeni, Dlomu, Risinga, Makoxa, Siyandhani, Mushwana

122.Sombani

123.Malabela

124. Manyike

125. Novela

126. Nkomo

127.Ngwenya

128.Nghala, Nghonyama

129.Mpfumu, Tembe

130. Matsolo

131. Hon’wana

132. Nyaka

133. Mathuthu

134.maputsu

135.Khatswana

136. Mathenja

137.Muhlupheki- Ngwanazi

138.Xonge, Konde

139.Mazwaya- Makaneta

140.Mabota

141. Rivombo/ Livombo/ Lembombo

142. Marime( a)

143.Mulambu/ Miyambo

144.Ndlati

145. Xirinda

146. Xiviti

147. Mahumani

148. N’wamba/ Moamba

149. Manyisa

150. Masinga

151. Vilankulu/ Bilankulu

152. Manganyela

153.Masimbi

154. Simbini

155. Xihawu

156. Dhlamini

157. Ngomani/ Khubayi

158. Mhangana

159. Mhangwana

160. Mahlangana

161. Mugande

162. NKOMATI/ NKOMAZI,Sambo,marivate, magigi, mlahleki

163. Ntlhamu

164.Ntsheko

165.N’walana

166.Xixongi

167. Masingi/ Xikuwhele

168.Makuhani

169. Mahlawule

170. NGOVENI, Majosi, Ximange,Xilavi, Maganu, Mahonisi. Manhengeni

171. Ubisi

172. Rikhotso

173.Xivuri/ Shiburi

174.MAGODA,Manganyi,Mabale, Mavambe

175. Mahele

176. Makelana

177.Mhluri

178. Sgawuke

179. Masuku

180. Maphindhani

181. Mparuki

182. Xihoxa

183. Masumbe( Chavalala)

184. Ndalana

185. Mpikanisi

186. Nyombyana

187. Nyambose

188. Kunene

189. Sukumani

190. Sukani

191. Banana

192. Mbhahlule

193. Muyimani

194. N’wandzule

195. Nkukwana

196. Xisin’ wanna

197. Nukeri

198. Madzovo

199. Xisin’wana

200. Ndzovela( Thobela)

201 . Mzimba

202. Nzima

203. Xibyeni

204. Ncenya

205. Masiya

206. Madali

207. Koka

208. Mkoki

209. Qivi

210. Mapolombo

211. Mapfotlosela

212. Mugimeti

213. Shikweni

214 Baladzi

215. Nyakala

216.Mbeva

217. Marimana

218. Xilenge

219 Xishenge

220. Madzivani

221. Magigi

221. Sibuyi

222.Sibanyoni

223.Phungula

224. Phaweni

225.Mudono/ maxava

226. Shishonge

227.Hatlani

228. Nyango

229. Dliwayo

230. KHOSA( ZA), mavone, xikhotana ( masiye), mulaxwana ( Bileni- masiye), magudu, xihenyisi, matlotlo, xihatlana, matsuvana, xituvana, Cacana, Mphambi, xisungele, Mbhanyele (Munjinji), Cambale, ntsandzana, Masuluke, Magigwana, Nghomunghomu.

231. VANHLAVE,Mazibuku, Gulatino,Ngove,Makamu, Maswanganyi,mafada, Nkwinika, Zitha, Nyenyani, Hanyani, Nkanyana, Nhlongo, marindzi, mahori, makhongele, mashombye, Dzimba,Ndhove,Msindo, Nhlongwana, mavundza, mayimele, , mthimkhulu, Mawila, mathye, Chake, , Nyavani, Bungeni, Jeleni, Xihoko ( Gwambeni), Holeni, Dzumeri, Munene wa Gwevani,mbatsane, Ntshungu, muthombeni

232.NKUNA, Xiluvani, hoxani, ntota, phakula, xikhibani, mushwana, miyakayaka, muhlari, Shikwambana, mbalati, ndhundhuma, Mavuse, Tshuketana, mpenyana, Mashele, Mboweni, nkhwaxu/ Muhlava, Shingwenyana, Xigange, Xipalana, Xitlhelani , Ribye

233.VALOYI/ BALOYI/GWAMBE/HWAMBI/, GUTSE RA MAPALAPALA, MATHEVULA ,, GULUKHULU, Lowani,Makaringe, mangontlo, Mthevule,xigivitsi,mpofu, risava, silawule, baji, bandi, risimati, n’wakoti, xiringani, malumbete, Halala, Magwamba, Madzenga, N’warimbale, Xikukwani ,mponwa,mbengu wa matsamanala/ nkandzi wa vutshulu wa gombeni, Nxolwana, ntlhavisi, vakamani/ Xakamani, xifun’wana/ cingi, xifularhele, ximbukutsu, Xirimbi xa Valoyi, xitsavi, Munyayi, Mugwambani, Nkami, , Ndlopfu, Nwa jivi, Phangweni, Makhuva, Magulasavi, mashila, mbhingu, N’wamitwa, Nxalati, Xilowa, Ndavani, Mahutsi, Ximange, Makhaveni, N’wakhada, Hasani, Khakhala, ribungwani, Gon’on’o, Madzenga, , Maguxe, Xipeneyani, Xikungulu, masangu, Mavalani, mujayijayi, ntuli, Mavondze, Nkuzana, xiseve, xivandzele, mbandze, nyatsumbu, zandzamela, pharuke, mhongwe, nyathi mongweni, makunyule, maringa ( vatukulu va xisekwani a nga veleka Gwalani na Xixongi), marivate, sekwa, maringeta Vembe hi ku hlambela, ntamele, Zavala, macevele- makuhani, mavilani mbhumbi- maxavana, ntlharu, xongani, matsuvana, xibotana, xinyanana, xikwakwa, mitsembyana, xidzidzana, xifunyayila, mbanga, Shamidada, ndzukule,Munyamani, mbekwani, Xivodze, Masingiri, mavanyisi, Ximange, Giva.

234.VAN’WANATI- VANYAYI, Lowani, madale, risenga, Mabovo, musimeki, Muyexe, shimati, tlakula, musengi, mbokota, muninginisi, Makwakwa, khambana, mondlana, Maluleke, makupulani, Hlekani, mulamula, xipeneyani, manguze, Kanda, nyampheke, mthethe, nyabenze, nyankhokho, phikela, Manyetani, chavani, Mtsetweni ,xikundu, xigalo muhunguti, makaukau, Matsilele, Dumela, Maphophe, Mahange/ shetlele, Hlaniki, Nkuri, mahungati, pandeka, Huhlwani, mawundlana, mahuse, mahungu, Xihahela, ndindane, Xivambu, Makhuvele, Hakamela, xihambanyisi, nkatini, Msapa, Mugwambani, muxani, xiwelani, chauchau, mavangwa ,mutola, rhangani, Ngatsani, Bokisi, Hlengani, Mhinga, Ntsan’wisi, Matshinye ku nga masalele ya Tembe loko a fambile a ya tshama eVurhonga.

235.BILA, langeni, mashengete, manyike, henhla, phumule, gumbana, comana, xituvana, xixava, xikhulwana, xikonela, xirindzeni, xisano, ximhondzo, masiye, nwalana.

236.VAHLANGANU, mnisi, cani, lamula, likhuleni, malavela, marimbele, Masinga, masuku, matlule, monani, mueche, Mukhari, mukhombo, nghwana, ntsumbana, xibambe, xilawu, xiluvana, hoxani, xifundza, silinda, Bambe

237. VAHLENGWE VA XIVIRI, Sono, hlungwani, Matsilele, Nxalati, masembeza,halata- mahungu, khandlela, maGiyani, Magwaza,Nkondo,muxiyi, makondo, N’wa Dzekudzeku, Madonsi, malongete, mphambo, madlati……… Cawuke, Xioki, Mavasa, Xinyori, bangwana, matsena, xikovela, Mphakati, Mukhomi, Phaphazela, Maphophe, magadzi, ndindani, mudavula, xihosani, mahuhuxi, Mavundani.

238. VAHLENGWE – VANTSHWA, hlabangwana, yingwana, sawangwana, zunguze, bahule, Mungwambe, mabiye, txisiku, nyasengu.

239.VAHLENGWE- MADZIVE, mabote, Manyisa, masinga, Hon’wana, xilambu, bilankulu,, mulati.

 240.VANGONI, MAGAZA,AMASHANGAAN, MACHANGANI YA XIVIRI, Soshangaan, godide, Nxumalo ( Nkhumayo), tabede, mudlhuli, Qwabe, muqambi, gazide, muthetho, hlabeya, mpanza, ngabani, mpanza, gabani, musani, madhlope, mungemezulu, muqolo, hlana, masuku, gumede, mugabi, Mpisane, Mkhantswa, Mafemani

241.Xiluvana Nkhwaxu / Muhlava

242. Xiluvana Valoyi

243. Xiluvana Maluleke

244. Ndindani Cawuke

245. Ndindani Maluleke

246. Mukhomi Cawuke

247. Mukhomi Maluleke

248. Chavani Cawuke

249. Chavani Maluleke

250. Chavani Mtileni

251. Madhlope Makhuvele

252. Madhlope Amashangaan

253. Matsilele Sono

254. Matsilele Maluleke

255. Lowani Valoyi

256. Lowani makhuvele

257. Ximange Valoyi

258. Ximange Ngoveni

259. Mushwana Nkuna

260. Mushwana Chavalala

261. Magigwana Khosa

262. Magigwana Valoyi

263. Marhanele

264. Mafumani

265. Magagula

266. Ndabuza

267. Nkhavi Makhuva

268. Nkhavi Mhinga

269. Magangeni

270. Madonsela

271. Ciska

272. Huges

273. Foseka

274. Ntimbane

275. Makatu

276. Manzini

277. Mthethwa

278.Dagama

279. Mbokota Nkuna

280. Mbokota Maluleke

281. Khumalo

282. Nkosi

283. Muwasi

284. Mutholorisi

285. Mathosi

286. Mbetse

287. Ndimadi

288. Mahosi

289. Mahatlani

290. Xifathuza

291. Makadjo

292. Diza mabasa

293 . Samonjee

294. Manghena

295. Khoja

296. Khangela

297. Sundhuza mhinga

298. Mbokota Khubayi

299. N’wamatatani khubayi

300. Mahamu

301. Mpombo

302. Sbanda

303. Ndlela

304.Mhuntana/ motana

305. Xidokana

306. Ntlemo

307. Ntsonga

308. Nyambi

309. Mobi

310. Musi

311. Hlengani Baloyi

312. Hlengani Makhuvele

313. Ndlazi

314. Mashego

315. Madawuri

316. Seroba

317. Mafanele

318. Hetisani

319. Maakana

320. Mbelengwana

321.Muthambi

322.Xigamani

323.Mathale

324. Mathabele

325. Barhule

326. Msindu.

327. Mbhondoya/ Rikhotso

328. Mhlanga

329. Mapengo

330. Mukhawani

331.Ntomu

332. Makhahlela

333.Makuleke

334. Khabani vaN’wanati

335. Khabani vaNhlave

336. Hlantswayo

337. Manave

338. Nyoni

339. Bamuza

340. Phiri

341. Mayengani

342. Malatswani

343. Phelembe

344. Selapyani

 345. Phosa

346. Golele

347. Khanye

348. Skhalele

349. Twala

350. Matsebula

351. Mangobe

352. Phahlane

353. Mashawu

354.Xihahele

355. Xipuku

356. Manyama

357. Msapa Valoyi

358. Masapa Makhuvele

359. Zula

360. Nxalati Valoyi

361. Nxalati Hlungwani

362. Dumakude.

363. Maetiko.

364.Mahlasela

365. Mokoena

366. Mugwena

367. Dumezulu

368. Maboko Maringa

369. Maboko Hlungwani

370. Phikela Cawuke

371. Phikela Maluleke

372. Mnengwani

373. Khuvutlu

374. Majokani

375. Mpisi

376. Dumazi

377. Bambazi

378. Gija Ngove

379. Gija Makhuvele

380.Gija Mhandeni

381 Mkhombo( Vukeya)

382. Mhelembe( Vukeya)

383. Mahazule

384. Mubvexa

385 Ngwane

386. Muhlohlonyi

387. Magudulele

388. Ernest Cruex

389. Paul Berthoud

390. Joe Albasin

391. A Jaques

392. H.A Junod

393. H .P Junod

394. Xihlomulo

395. Phephenyani( Makaringe)

396. Mbendle

397. Mzamani

398. Mayayisi

399. Mudanisi

400. Majoko

401. Pensele

402.Nolumbunga

403.Malatji

404. Hosi( Nkosi)

405. Mkhwanazi ( Maluleke)

406.Khandlela( Hlungwani)

407. Nghalalume( Cawuke)

408. Wayeni( Maleyana)

409. Theledi

410. Shope

411. Nyathi

412. Ntaveni

413.Siclair

414. Magwaza ( Hlungwani)

415. Mhinga ( Maluleke)

416. Xikundu( Maluleke)

417. Mulamula ( Maluleke)

418. Xigalo( Maluleke)

419. Nkuri ( Maluleke)

420. Muyexe( Maluleke)

421 .Hlaniki( Maluleke)

422. Nkuri( Maluleke)

423. Muninginisi ( Xivambu)

424. Xihambanyisi( Makhuvel

425. Xilowa( Valoyi)

426. N’wamakena( Rikhotso)

427. Giva Mahlathi( Valoyi)

428. Mahatlani ( Rikhotso)

429. Gon’on’o ( Valoyi)

430. Khakhala ( Valoyi)

431. Mahuntsi ( Valoyi)

432. Ribungwani( Valoyi)

433. Mugwambani ( Valoyi)

434. Makhaveni( Valoyi)

435. N’wamitwa ( Valoyi)

436. Musengi( Makhuvele)

437. Ndengeza ( Siweya)

438. Ngove( Nhave

439. Dzumeri ( Nhlave)

440. Mthimkhulu ( Nhlave)

441. Xihoko( Nhlave)

442. N’wa Marhanga( Nhlave)

443. Xihoko( Nhlave)

444. Bungeni( Nhlave)

445. Muhlava( Nkuna)

446. Hoxani ( Nkuna)

447. Ribungwani ( Valoyi)

448. Nxumalo ( Amashangaan)

449. Gija ( Amashangaan)

450. Hasani( Valoyi)

451. Nkuzana( Valoyi)

452. Nxalati( Valoyi)

453. Silawule( Valoyi)

454. Makhuva( Valoyi)

455. Njhakanjhaka ( Mkhari)

456. Chavani ( Mkhari)

457. Marholeni ( Rikhotso)

458. Mahatlani( Rikhotso)

459. Madonsi( Hlungwani)

460. Mphambo ( Hlungwani)

461. N’wa Dzekudzeku ( Hlungwani)

462. Muxiyani( Hlungwani)

463. N’wakhada ( Valoyi)

464. Makuleke ( Maluleke)

465. Mphakati ( Cawuke)

466. Jim Nghalalume ( Cawuke)

467. Xihosani( Cawuke)

468. Mudavula( Cawuke)

469. Ndindani Hlomela ( Cawuke)

470. Mtititi( Cawuke)

471. Siyandhani ( Chavalala)

472. Homu( Chavalala)

473. Risinga/ Makoxa( C havala)

474. Mushwana ( Chavalala)

475. Xikukwani( Valoyi)

476. Dumela( Maluleke)

477. Xigamani( Maluleke)

478. Mukhomi( Cauke)

479. Madombi( Vukeya)

480. Mavambe( Manganyi)

481. Mahonisi ( Ngoveni)

482. N’wa Matatani( Khubayi)

483. Mbokota ( Khubayi)

484. Bokisi Makhuvele

485 Thomo( Xiviti)

486. Nkomo ( Mahumani)

487. Kurhuleni community Authority

488. Nkanyani( Nkanyani)

489. Valdesia ( Presbyterian church in South Africa)

490. Elim( Presbyterian church in South Africa)

491. Mavalani ( Valoyi)

492. Mudona( Maxava)

493. Mhalamhala

494.Mutenda

495.Muvuri Josias( Lesotho)

496.Muvuri Eliakim( Lesotho)

497.Muvuri Asser( Lesotho)

498. muvuri Jonas Ndleve( Kurhuleni mission station)

499.Mufundisi Schneider ( Valdesia)

500. Matovela

501. Muvuri matovela Baloyi(Elim)

502.Muvuri Josepha Mhalamhala ( Elim)

503. Mufundisi Stephen khosa( Elim)

504.Matiko

505. Mankhense.

506. Muvuri J Mankhense Baloyi( Mashaba na Mhinga)

507. Phalala

508. Muvuri Willie Phalala Baloyi ( Mashaba)

509.Shilote

510.Malale

511.Muvuri Maburimisi(Mbokota)

512. Muvuri Samuel Mamarobela(Mbokota)

513.Ndalani

514. Ndala

515. Muvuri Andreas Ndalani(Musina)

516. N’wanhenga

517. Muvuri G N’wanhenga ( Musina)

518.Muvuri John Mavikani( Musina)

519.Muvuri Samuel Sibanda( Musina)

520. Muvuri Tobia Hlamula Baloyi( Xitandani)

521. Muvuri Phineas Hlamula Baloyi ( Xitandani)

522. Muvuri Nkuna( Musina)

523.Mavulweni

524. Muvuri Mavulweni( Shirley)

525. Mathala

526. Yingwana

527. Muvuri France yingwana Baloyi( Groot plaas)

528. Muvuri Petros Alfred Baloyi( Groot plaas)

A hi helelangi na ku van’wana va ha to ladzela hi ku famba ka nkarhi hi ndlela ya xitikiniki kumbe vutshila. Na ku u nge swi heti swivongo swa vatsonga hambi na le ka vanhu lava vulavulaka ririmi ra Xitsonga. Hala ka hina ti nyangwa ti tshama ti pfulekile na ku timbyana hi bohile khale .Loko ho endla kahle, tiko ra vakokwana na rona ri nga nga va na ku vuyeriwa hi ndlela ya matimba.Ntirho wu chava mavoko.

VuTsonga ho hlanganyetela, a hi hlawuli ndluwa hi siya hove, hi nyandza yin’we. Vatsonga va vulavula. Tanani hikwenu hi ta kota ku kombisana ndlela. A hi khomaneni hi mavoko hi va nyandza yin’we. A hi tshikeni mhaka ya madzolonga kumbe ku phatlulelana loko rixile.mhaka ya mona, nyimpi ya swivongo na mhaka yo ba matsanya hi ku la ku pfalela van’wana ehandle. Nyipi a Yi hakeli. Hi mirhandza hikwenu hi mbilu ya VuTsonga. VuTsonga swi hlola swo saseka. A hi ti nyungubyiseni hi vutsonga bya hina. Kurhula a ku ve na n’wina.

Hi tlangela ndzhaka, ririmi, mfuwo na ndzhavuko wa hina tani hi rixaka, tani hi maAfrika, Hlanganani maAfrika. Hi vuhumelerisi bya Huvo ya vatsonga/ Tsonga council of south Africa. 13/ 09/ 25

Mutshamaxitulu, Mulozwi mugwambane,Tsonga cultural activist and for the grassroot culture in Southern Africa and abroad or internationally.

Ku lulamisa swihoxo, ku engetela swin’wana leswi hi swi siyeke na swibumabumelo. Mi nga ha ti hlanganisa na hina tani hi Huvo eka: info@huvoyavatsonga.co.za.

Hi tinyungubyisa hi vutsonga byerhu, Mfuwo na ndzhaka yerhu.


Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *