Magomani Primary school yi sunguriwe kwele ndzhaku hi vo 1963. Laha Mudyondzisi wo sungula kungava Kokwani Meriam Shirindza kwele a xenheni wa le Mashubini ya ka Magomani. Loko xi nge se va kona lava a va dyondza Xikolo a va nghena a Xikundu Primary school leyi namuthla yi tivekaku hi Vito ra Mayeke Primary school.
Ku landziwa Mukhalabya Gevetla Ngoveni mulwi Wa nyimpi ya World war 2. Ku tsala a va zama kambe xiphiqo ku ‘ve vurhongo. Va ri a va etlela va khomile choko. Ku hetelela ku tekiwe xiboho Xa ku Kokwani Meriam Shirindzi ta ni hi leswi a va swikota no tsala Vito ra vona no hlayela va fika ka 20 va vhele va thoriwa.
Loko Xikolo xi ta suka e xenheni xi ta tshama laha xi nga kona namuthla a ku ri 04 April 1963. Laha ku nga fika na vadyondzisi vantshwa ku nga Mrs. Dyna Msimeki na Mr. TT Nkombyane. Xichdeni xo sungula xa Magomani Primary school I Mr. Mkhacani Daniel Mabasa. Va joyiniwa hi machudeni manharhu, ku nga The late Mr. Joeseph Xitsoni, The late Ms Thayeni Sbedula, na Mrs Martha Mathonsi-Miyambu. Se ku ta nghena Jumbo, Mr July Mboweni.
Mi ta tsundzuka leswaku ku ‘ve na swi dyondzeki swo fana na va tatana Wilson Mandhlazi na Tatana Noel Mafandoni Mathonsi , lava va nghene xikolo a Xikundu Primary ta ni hi leswi Magomani Primary school yi nga akiwa endzhaku.
Va kondleteri va ku sungula ka Xikolo Lexi swikatsa vanhu vo fana na va Mr. Dutch John Mkhacani, Mr. Hatlani Mashaba, Mr. Simon Magomani, Mr. Willy Machucha, Mr. Fumani Mboweni e ndzhaku ku tata va Mr. Nthlavankuku Mathonsi, Mr. Jonh Mboweni na Mr. David Mashamba.
Hluvuko na ndlandlamuko wu yile emahlweni. Laha Xikolo xi nga kula xi ko xi fika ka standard 4 hi 1968. Lava a va pasa a va hetisa tidyondzo a Xikundu Primary school. Hi malembe ku siyana ku ta ku tava na Standard 5 na 6. Laha Machudeni yo sungula ku pasa 6 ya katsaku vanhu vo fana na va Mr. Freddy Mkhacani, Freddy “Shuffle ” Mathonsi, Mr. Thomas Mathonsi, Mr. Patrick Mathonsi. Mr. Shibambo Richard na va Mr. Freddy Sbedula, Mr Daniel Shilenge na Mr. Freddy Mahlaza, Jelezi Tlukani. Hi 1972.
Magomani yi ki yi nga humesa swi tsutsumi sea ndhuma swo fana na va Tatana Ndhuna Mafenya Magomani, Joel Masiya Mathonsi, Mr. Richard Shibambo, Mr Condazi Bringwenya Mahlaza na Richard Mukoki Mathonsi,Tatani Freddy Mahlaza na tatani John Xingwenyana hambi leswi a va pfa va dyondza a Botsoleni. Lomu ku yimbeleleni khale ka ti kwhayere, a yi vuya na xidlodlo.
Va tirhile ngopfu muchaviseki Principal Nkombyane ku landzelerisa no tisa vana va Xikolo exikolweni leswi a swi nga olovi. Magomani Primary school a yi ri na nyiko ka vanhu vo tsutsuma na ku tlanga bolo hambi ku ri ku yimbelela. Principal yo sungula kuve tatana TT Nkombyane. Va landziwa hi tatani H.R. Shibambo, ka nkarhi wa sweswi I tatana Erick Makondo.

Van’wana va vadyondzisi va khale va katsa vo fana na lava landzelaka.
Mr. John Mbhenyani
Mr. Daniel Mkhacani
Mr. Richard Shibambo
Mr. Joeseph Shibambo
Mr. John Baloyi
Mr. Piet Nkombyane
Mr. Thomas Nkombyane
Mrs. Meriam Shirindzi
Mrs. Mavis Shimbidzana Hlungwani
Mrs. Hatlani.
Mr. R.S. Maphete
Mr. July Mboweni
Mrs. Cate Mandhlazi
Mrs. Grace Nkombyane
Mrs. Mhinga-Fayeteli
Mrs. Paicky Manganyi
Mr. Babani
Mr. Shandlali.
Na van’wana……
Thicara John Mbhenyani va tsarile na Xiphato xa ndhuma hi tiko ra ka Magomani
“MAGOMANI “
Avuxeni bya tiko ra hosi Xikundu
Ku lulama na nambu wari bvubye
Nadzilikano Avuxeni a Botsoleni
Kuna tiko ra Magomani
Kuxonga na vundzeni bya tiko rero
Kayeni ka mikanyi,mitoma ni minkuhlu
E n’wa lungwini a gangeni raka Mondlani
Loko rixile ko twala nkulungwani lowu nge,xaa bavoo,hilebyi,a hilebyi,byo tsoko tsoko,tanani na makhuwanee,swigubu swota chela.
Hilembe ra gidi kaye makume nhungu ntsevu
Kutilekuta fika e swi famonaswin’wana
E swifamona leswi aswi nga telangi ku lunghisa kumbe kudlaya
Swi fikile swi mpfilunganya vana
Kun’we ni vadyondzisi va vona
Ngee ngee ngeeee
Nsimbhi ya xipata ya vitana
Ngee ngee ngeeee
Nsimbhi ya xikolo ya vitana
Tiko axi etleli ku etlela fusi Magomani
Hi HJ Mbhenyani
Lava landzelaka na van’wani, va ‘ve vadyondzisi va xinkarhana ( Private Teachers)

1.Mr.George Maluleke Jambureni
2.Mr.David Hlungwani Makgoto
3.Mr.Tommy Shibambu Sugar
4.Mr.Richard Mashaba Reo
5.Mr.Morris Maluleke Fayeteli
6.Mr.Michael Ngobeni Maghacha
7.Mr.Richard Maluleke Fayeteli
8.Mr.Freddy Mathonsi Piet
9.Mrs.Elsie Shibambo
10.Mrs Sarah Ngobeni (Mashamba)
11.Mrs.Shibambu kata Mr.Joseph
12.Mr.David Magomani
13.Mr. Shilenge Richard Mahlaza
14.Mr.Freddy Mashamba
15.Mr.Amos Mashamba
16.Mrs.Emelly Mathonsi Piet
17.Mrs.Emelly Mandlhazi
18.Mrs.Meriam Mabasa Mkhacani
19.Mr.Simon Mahungu Sputla
20. Mr. Erick Mahungu.
21. Ms. Florah Mkhacani Chauke
22. Mr. Patrick Mathonsi.
Navan’wana lavanga ninga varivala.
By Vincent VD shivambu


Leave a Reply